Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023
कलम 70
Gang rape
(1) Where a woman is raped by one or more persons constituting a group or acting in furtherance of a common intention, each of those persons shall be deemed to have committed the offence of rape and shall be punished with rigorous imprisonment for a term which shall not be less than twenty years, but which may extend to imprisonment for life which shall mean imprisonment for the remainder of that person’s natural life, and with fine: Provided that such fine shall be just and reasonable to meet the medical expenses and rehabilitation of the victim: Provided further that any fine imposed under this sub-section shall be paid to the victim.
(2) Where a woman under eighteen years of age is raped by one or more persons constituting a group or acting in furtherance of a common intention, each of those persons shall be deemed to have committed the offence of rape and shall be punished with imprisonment for life, which shall mean imprisonment for the remainder of that person’s natural life, and with fine, or with death: Provided that such fine shall be just and reasonable to meet the medical expenses and rehabilitation of the victim: Provided further that any fine imposed under this sub-section shall be paid to the victim.
पडताळणी प्रलंबित
हे का आहे
ही तरतूद भारतीय दंड संहिता मधील कलम 376D पासून उद्भवते (2013 च्या फौजदारी कायदा दुरुस्तीनंतर समाविष्ट; 2012 च्या दिल्लीत झालेल्या सामूहिक बलात्कार प्रकरणानंतर अपुरी शिक्षा व्यवस्थेविरोधात उसळलेल्या देशव्यापी संतापाला प्रतिसाद म्हणून). विधिमंडळाचे उद्दिष्ट असे होते की अनेक जण एकत्र येऊन बलात्कार करतात तेव्हा नेमके कोणी काय केले हे स्वतंत्रपणे सिद्ध करण्याची अट राहू नये — त्याऐवजी गटातील सर्वांवर समान फौजदारी जबाबदारी येईल. ही तरतूद पीडिताकेंद्रित न्यायाच्या व्यापक प्रवाहाचेही प्रतिबिंब आहे: दंड राज्याकडे न जाता पीडितेच्या वैद्यकीय उपचार व पुनर्वसनासाठी देण्याची सक्ती, आणि पीडिता अल्पवयीन असल्यास अधिक कठोर शिक्षा यांचा त्यात समावेश आहे.
न्यायालये याला कशी वाचतात
मूळ तरतूद (कलम 376D IPC) अंतर्गत, न्यायालयांनी असे ठरविले आहे की प्रत्येक आरोपीकडून वेगवेगळ्या वेळी झालेले स्वतंत्र संभोगकृत्य सिद्ध करणे अभियोजनाला गरजेचे नाही; सामूहिक गुन्ह्यात समान गुन्हेगार हेतू किंवा समान उद्देशाने उपस्थित राहून सहभाग दाखविणे हे संयुक्त जबाबदारीसाठी पुरेसे ठरते. तथापि, न्यायालयांनी ‘समान हेतू’ (common intention) दाखविण्यासाठी मनांची पूर्व सल्लामसलत किंवा घटनास्थळी केलेल्या वर्तनाचा पुरावा आवश्यक असल्यावर भर दिला आहे; केवळ उपस्थिती पुरेशी नाही. शिक्षा ठरविताना, विशेष परिस्थिती नसल्यास, किमान शिक्षा अनिवार्य मानण्याकडे न्यायालयांचा कल दिसतो.
सामान्य गृहितके
धरण: फक्त ज्याने प्रत्यक्ष बलात्कार केला त्यालाच शिक्षा होते; गटातील इतरांना सौम्य शिक्षा होते.
घटना: कायद्यानुसार, गटाचा भाग म्हणून किंवा एकाच योजनेत सामील होऊन वागणाऱ्या प्रत्येकाला स्वतः बलात्कार केला असे मानले जाते, त्यामुळे फक्त प्रत्यक्ष कृत्य करणाऱ्यालाच नव्हे तर सर्वांना समान कठोर शिक्षा होते.
धरण: कायद्यातील दंड सरकारकडे दंडस्वरूपाने जमा होतो.
घटना: तरतूद स्पष्ट करते की दंड थेट पीडितेला देणे बंधनकारक आहे, तिच्या वैद्यकीय खर्च व पुनर्वसनासाठी मदत म्हणून.
धरण: ‘जन्मठेप’ म्हणजे येथे ठरावीक 14 किंवा 20 वर्षे असा मुदतबद्ध कारावास होय.
घटना: कायद्यात स्पष्ट केले आहे की याचा अर्थ दोषी व्यक्तीच्या नैसर्गिक आयुष्याच्या उर्वरित कालावधीपर्यंतचा कारावास असा होतो.