कोणतीही शिवीगाळ किंवा वाद ‘गंभीर व अचानक चिथावणी’ मानली जाते आणि त्यावरून कोणाला मारणे माफ होते.

न्यायालये प्रत्येक प्रकरण पाहून ठरवतात की चिथावणी खरोखर गंभीर व अचानक होती का; फक्त शब्दांनी झालेले अपमान किंवा किरकोळ वाद सहसा पात्र ठरत नाहीत.

पोलिसांनी तुम्हाला थांबवले किंवा कोणीतरी तुमच्याविरुद्ध स्वसंरक्षण केले म्हणून तुम्ही रागावलात, तर तुम्ही चिथावणीचा दावा करू शकता.

कायद्याने ठरवून या परिस्थितींचा अपवाद काढला आहे—सार्वजनिक सेवकांची कायदेशीर कर्तव्यपूर्ती किंवा इतरांची कायदेशीर स्वसंरक्षण ही सबब म्हणून वापरता येत नाही.

तुम्हीच भांडण सुरू करा, समोरच्याने प्रत्युत्तर दिल्यावर चिथावणी झाली असा दाखला द्या, आणि मग चिथावणी हा बचाव उभा करा.

जर तुम्ही हिंसाचाराला निमित्त मिळावे म्हणून जाणीवपूर्वक एखाद्याला चिथावले, तर चिथावणीचा बचाव तुमाला लागू पडत नाही.

Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023

कलम 131

Punishment for assault or criminal force otherwise than on grave provocation

Whoever assaults or uses criminal force to any person otherwise than on grave and sudden provocation given by that person, shall be punished with imprisonment of either description for a term which may extend to three months, or with fine which may extend to one thousand rupees, or with both. Explanation 1.—Grave and sudden provocation will not mitigate the punishment for an offence under this section,—§

(a) if the provocation is sought or voluntarily provoked by the offender as an excuse for the offence; or§

(b) if the provocation is given by anything done in obedience to the law, or by a public servant, in the lawful exercise of the powers of such public servant; or§

(c) if the provocation is given by anything done in the lawful exercise of the right of private defence. Explanation 2.—Whether the provocation was grave and sudden enough to mitigate the offence, is a question of fact.§

पडताळणी प्रलंबित

हे का आहे

ही तरतूद भारतीय दंड संहिता (Section 352) मधील जुन्या तत्वाला पुढे नेत आहे—साधा हल्ला किंवा शक्तीचा वापर दंडनीय आहे, पण बळीच्या गंभीर चिथावणीमुळे क्षणिक संतापात घडलेल्या कृत्यापेक्षा विचारपूर्वक केलेला हल्ला वेगळा ओळखला पाहिजे. स्पष्टीकरणे ‘चिथावणी’ या ढालीचा गैरवापर थांबवण्यासाठी घातली गेली—उदा., खोटे भांडण घडवून आणणे, किंवा कायदेशीर पोलिस कारवाईला किंवा एखाद्याच्या वैध स्वसंरक्षणाला रागावणे.

न्यायालये याला कशी वाचतात

भारतीय न्यायालयांनी, समान आशयाच्या आयपीसी Section 352 अंतर्गत विकसित तर्कशास्त्र तसेच अपराधी खुनातील (culpable homicide) चिथावणी अपवादासारख्या तरतुदींचा आधार घेत, K.M. Nanavati v. State of Maharashtra, 1961 मध्ये चर्चिल्याप्रमाणे, ‘गंभीर व अचानक’ चिथावणी आहे का हे तथ्यात्मक प्रश्न मानले आहे—तो निर्णय आरोपीच्या वैयक्तिक संवेदनशीलतेऐवजी सामान्य समजुतीच्या व्यक्तीच्या मापदंडांवर केला जातो. आरोपीनेच प्रसंग रंगवला असेल, किंवा ‘चिथावणी’ फक्त पोलिसांची कायदेशीर कर्तव्यपूर्ती किंवा खाजगी व्यक्तीचे वैध स्वसंरक्षण असेल, तर न्यायालये सातत्याने चिथावणीची सबब नाकारतात.

सामान्य गृहितके

धरण: कोणतीही शिवीगाळ किंवा वाद ‘गंभीर व अचानक चिथावणी’ मानली जाते आणि त्यावरून कोणाला मारणे माफ होते.
घटना: न्यायालये प्रत्येक प्रकरण पाहून ठरवतात की चिथावणी खरोखर गंभीर व अचानक होती का; फक्त शब्दांनी झालेले अपमान किंवा किरकोळ वाद सहसा पात्र ठरत नाहीत.
धरण: पोलिसांनी तुम्हाला थांबवले किंवा कोणीतरी तुमच्याविरुद्ध स्वसंरक्षण केले म्हणून तुम्ही रागावलात, तर तुम्ही चिथावणीचा दावा करू शकता.
घटना: कायद्याने ठरवून या परिस्थितींचा अपवाद काढला आहे—सार्वजनिक सेवकांची कायदेशीर कर्तव्यपूर्ती किंवा इतरांची कायदेशीर स्वसंरक्षण ही सबब म्हणून वापरता येत नाही.
धरण: तुम्हीच भांडण सुरू करा, समोरच्याने प्रत्युत्तर दिल्यावर चिथावणी झाली असा दाखला द्या, आणि मग चिथावणी हा बचाव उभा करा.
घटना: जर तुम्ही हिंसाचाराला निमित्त मिळावे म्हणून जाणीवपूर्वक एखाद्याला चिथावले, तर चिथावणीचा बचाव तुमाला लागू पडत नाही.