अनुच्छेद 295

अन्य प्रकरणांमध्ये मालमत्ता, मत्ता, हक्क, दायित्वे व आबंधने यांच्याबाबतचा उत्तराधिकार.—(1) या संविधानाच्या प्रारंभापासूनच— (क) अशा प्रारंभाच्या लगतपूर्वी, ज्या पहिल्या अनुसूचीच्या भाग-ख मध्ये विनिर्दिष्ट केलेल्या राज्याच्या तत्स्थानी असणाऱ्या कोणत्याही भारतीय संस्थानाच्या ठायी निहित होत्या अशा सर्व मालमत्ता व मत्ता, अशा प्रारंभाच्या लगतपूर्वी अशी मालमत्ता व मत्ता ज्यांकरता धारण केल्या होत्या ती प्रयोजने, त्यानंतर संघ सूचीत नमूद केलेल्या बाबींपैकी कोणत्याही बाबींशी संबंधित असणारी संघराज्याची प्रयोजने झाली तर, भारत सरकारने त्या बाबतीत त्या संस्थानाच्या सरकारशी केलेल्या कोणत्याही कराराला अधीन राहून संघराज्याच्या ठायी निहित होतील, आणि (ख) पहिल्या अनुसूचीच्या भाग-ख मध्ये विनिर्दिष्ट केलेल्या राज्याच्या तत्स्थानी असणाऱ्या कोणत्याही भारतीय संस्थानाच्या सरकारचे सर्व हक्क, दायित्वे व आबंधने ही,-मग ती कोणत्याही संविदेतून उद्भवलेली असोत किंवा अन्यथा उद्भवलेली असोत,— अशा प्रारंभापूर्वी ज्यांकरता असे हक्क संपादित केले होते अथवा अशी दायित्वे किंवा आबंधने ओढवली होती ती प्रयोजने, त्यानंतर संघ सूचीत नमूद केलेल्या बाबींपैकी कोणत्याही बाबींशी संबंधित असणारी भारत सरकारची प्रयोजने झाली तर, भारत सरकारने त्या संबंधात त्या संस्थानाच्या सरकारशी केलेल्या कोणत्याही कराराला अधीन राहून, भारत सरकारचे हक्क, दायित्वे व आबंधने ठरतील. (2) उपरोक्तप्रमाणे अधीन राहून, खंड (1) मध्ये निर्दिष्ट केलेल्या व्यतिरिक्त्त अन्य सर्व मालमत्ता व मत्ता आणि असे सर्व हक्क, दायित्वे व आबंधने,—मग ती कोणत्याही संविदेतून उद्भवलेली असोत किंवा अन्यथा उद्भवलेली असोत,—यांच्या संबंधात, पहिल्या अनुसूचीच्या भाग-ख मध्ये विनिर्दिष्ट केलेल्या प्रत्येक राज्याचे शासन हे, या संविधानाच्या प्रारंभापासूनच तत्स्थानी असणाऱ्या भारतीय संस्थानाच्या सरकारचे उत्तराधिकारी होईल.