The Constitution of India
अनुच्छेद 8
मूळच्या भारतीय असलेल्या, पण भारताबाहेर राहणाऱ्या विवक्षित व्यक्तींचे नागरिकत्वाचे हक्क
मूळच्या भारतीय असलेल्या, पण भारताबाहेर राहणाऱ्या विवक्षित व्यक्तींचे नागरिकत्वाचे हक्क.—अनुच्छेद 5 मध्ये काहीही असले तरी, जी व्यक्ती किंवा जिच्या मातापित्यांपैकी किंवा आजा—आजींपैकी कोणीही एक गव्हर्नमेंट ऑफ इंडिया अॅक्ट, 1935 (मूळात अधिनियमित केल्याप्रमाणे) यात व्याख्या केलेल्या भारतात जन्मले होते आणि जी त्याप्रमाणे व्याख्या केलेल्या भारताच्या बाहेरील कोणत्याही देशात सामान्यत: निवास करत आहे अशी कोणतीही व्यक्ती, जर तिने त्या त्या काळी ज्या देशात ती राहात असेल त्या देशातील भारताच्या राजदौतिक किंवा वाणिज्यदौतिक प्रतिनिधीकडे, डोमिनिअन ऑफ इंडियाच्या सरकारने किंवा भारत सरकारने विहित केलेल्या नमुन्यात व रीतीने या संविधानाच्या प्रारंभापूर्वी वा नंतर नागरिकत्वासाठी केलेल्या अर्जावरून अशा राजदौतिक किंवा वाणिज्यदौतिक प्रतिनिधीने तिची भारताची नागरिक म्हणून नोंदणी केलेली असेल तर, भारताची नागरिक असल्याचे मानले जाईल.
पडताळणी प्रलंबित
हे का आहे
1950 मध्ये संविधान स्वीकारले गेले तेव्हा, भारतीय वंशाचे कोट्यवधी लोक भारताबाहेर राहत होते — अनेक बर्मा, सीलोन, पूर्व आफ्रिका, फिजी व इतर देशांत, पूर्वीच्या स्थलांतर, करारबद्ध मजुरी योजना किंवा व्यापारामुळे. फक्त कलम 5 वापरले असते तर वास्तव्यात भारतात नसल्याने बहुतेक जण नागरिकत्वापासून वंचित राहिले असते. म्हणूनच कलम 8 समाविष्ट करण्यात आले, जे या भारतीय वंशाच्या लोकांना भारतात स्थलांतर न करता, त्यांच्या वंशपरंपरागत नात्यांची दखल घेऊन, भारतीय दूतावास/वाणिज्यदूतावासात साध्या नोंदणी प्रक्रियेने नागरिकत्वाचा मार्ग देते.
सामान्य गृहितके
धरण: कलम 8 आजही परदेशातील काही व्यक्तींना नोंदणीद्वारे भारतीय नागरिकत्व घेण्याची परवानगी देते.
घटना: कलम 8 प्रामुख्याने संविधान लागू होताना (1950) आणि त्यानंतर थोड्या काळातील विशेष परिस्थितीसाठी वापरात होते; परदेशस्थ व्यक्तींच्या चालू नागरिकत्वविषयक बाबी आता थेट कलम 8 ने नव्हे तर Citizenship Act, 1955 आणि त्यातील दुरुस्त्या (उदा., OCI नियम) यांद्वारे नियंत्रित होतात.
धरण: कोणताही कितीही मागचा भारतीय पूर्वज असला तरी पात्रता मिळत होती, असे नव्हते.
घटना: या कलमाने पात्रता स्पष्टपणे मर्यादित केली होती: व्यक्ती स्वतः, त्यांचे पालक किंवा आजी‑आजोबा यांचा जन्म Government of India Act, 1935 नुसार परिभाषित भारतात झालेला असावा — त्यापेक्षा दूरच्या पिढ्यांतील पूर्वज पुरेसे नव्हते.