आत्महत्येच्या बळीशी संबंधित कोणतीही व्यक्ती—जसे पती/पत्नी किंवा नियोक्ता—फक्त मतभेद झाले म्हणून आपोआपच या कलमान्वये आरोपी ठरते.

न्यायालये फक्त आधीचा वाद किंवा नाते यावर नव्हे, तर आत्महत्येशी थेट जोडलेली सक्रिय उचकावणी किंवा हेतुपुरस्सर प्रोत्साहन याचे स्पष्ट पुरावे मागतात.

Indian Penal Code, 1860

कलम 306

repealed

Abetment of suicide

If any person commits suicide, whoever abets the commission of such suicide, shall be punished with imprisonment of either description for a term which may extend to ten years, and shall also be liable to fine.§

पडताळणी प्रलंबित

हे का आहे

ही कलम (आत्महत्येचे सहाय्य/प्रेरणा म्हणजे ‘अबेटमेंट’ [abetment]) करणाऱ्यांना जबाबदार धरण्यासाठी आहे—सततचा छळ, क्रूर वर्तन किंवा सक्रिय मदतीद्वारे एखाद्याला स्वतःचे जीवन संपवण्यासाठी ढकलले गेल्यास त्यांना शिक्षा होते. हुंडाबळीचे प्रकरणे, नोकरीच्या ठिकाणी होणारा छळ, किंवा अत्याचारी नातेसंबंध जिथे पीडितेची आत्महत्या थेट दुसऱ्याच्या वर्तनाशी जोडली जाते, अशा प्रकरणांत हे वारंवार वापरले जाते. भारतीय दंड संहिता-बदली असलेल्या Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023 नुसार, हे आता Section 108 अंतर्गत समाविष्ट आहे.

न्यायालये याला कशी वाचतात

न्यायालयांनी वारंवार ठरवले आहे की या कलमान्वये दोषसिद्धीसाठी ‘अबेटमेंट’ म्हणजे सक्रिय उचकावणी, कटकारस्थान किंवा हेतुपुरस्सर मदत याचे ठोस पुरावे आवश्यक असतात; केवळ छळ किंवा भांडण पुरेसे नाही, जोपर्यंत त्यातून थेट व निकट कारणाने व्यक्तीला आत्महत्येकडे ढकलले गेले आहे हे सिद्ध होत नाही. सर्वोच्च न्यायालयाने केवळ वादानंतर आत्महत्या झाल्यामुळे दोषी ठरवू नये, असा इशारा दिला आहे आणि आरोपीच्या कृती व आत्महत्या यांमध्ये थेट किंवा जवळजवळ थेट संबंधाचा पुरावा असणे आवश्यक ठरवले आहे.

सामान्य गृहितके

धरण: आत्महत्येच्या बळीशी संबंधित कोणतीही व्यक्ती—जसे पती/पत्नी किंवा नियोक्ता—फक्त मतभेद झाले म्हणून आपोआपच या कलमान्वये आरोपी ठरते.
घटना: न्यायालये फक्त आधीचा वाद किंवा नाते यावर नव्हे, तर आत्महत्येशी थेट जोडलेली सक्रिय उचकावणी किंवा हेतुपुरस्सर प्रोत्साहन याचे स्पष्ट पुरावे मागतात.