एखादा गुन्हा प्रत्यक्ष दुसऱ्या देशात झाला म्हणून तुम्हाला भारतात त्या मूळ गुन्ह्यासाठी शिक्षा करता येत नाही.

भारतीय कायदा परदेशात झालेल्या मूळ गुन्ह्यापासून वेगळा म्हणून, भारतात घडलेल्या ‘साहाय्य’ (उकसवणे किंवा मदत) या कृतीला दंडनीय मानतो; त्यामुळे त्या व्यक्तीवर भारतात ‘साहाय्य’बद्दल खटला चालविता येतो.

ही तरतूद परदेशात घडलेल्या मूळ कृतीलाच शिक्षा करते.

ही तरतूद फक्त भारतात घडलेल्या ‘साहाय्य’ला (अबेटमेंट [abetment]) शिक्षा करते; प्रत्यक्ष परदेशात झालेल्या मूळ कृतीबाबतचा खटला तेथील परदेशी राज्य चालवेल, झाले तर.

Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023

कलम 47

Abetment in India of offences outside India

A person abets an offence within the meaning of this Sanhita who, in India, abets the commission of any act without and beyond India which would constitute an offence if committed in India. Illustration. A, in India, instigates B, a foreigner in country X, to commit a murder in that country, A is guilty of abetting murder.§

पडताळणी प्रलंबित

हे का आहे

फौजदारी कायदा साधारणपणे देशाच्या भौगोलिक सीमांतच लागू होतो; त्यामुळे कधी कधी लोक परदेशातून गुन्हे घडवण्याचे निर्देश देऊन किंवा दुसऱ्या देशात कृती करवून घेऊन शिक्षा टाळतात. जुन्या भारतीय दंड संहितेतील कलम 108A मधील जो तत्त्वार्थ होता, तोच हा तरतूद पुढे नेत असून, अंतिम गुन्हा परदेशात झाला तरी भारतात घडलेला ‘साहाय्य’ (अबेटमेंट [abetment]) हा स्वतंत्र कृतीदोष दंडनीय ठरवून ही पोकळी भरून काढते. यामागील तत्त्व असे की, राष्ट्र आपल्या सीमांमध्ये घडणाऱ्या वर्तनावर—उकसवणे, कट रचणे यांसह—नियम घालू शकते, परिणामी हानी कोठे झाली याची पर्वा न करता.

न्यायालये याला कशी वाचतात

भारतीय न्यायालयांनी ही तरतूद सर्वसाधारण ‘साहाय्य’ (अबेटमेंट [abetment]) संकल्पनांचे—अभिप्रेरणा, कटकारस्थान, जाणूनबुजून मदत—सीमापार प्रसंगांतील सोपे विस्तार म्हणून पाहिली आहे, आणि भर हा ‘साहाय्य’ भारतात झाल्याचे सिद्ध होण्यावर दिला आहे. या तरतुदीचे विशिष्ट अर्थनिर्णयन करणारे नोंदलेले प्रकरणन्याय तुलनेने कमी आहेत, कारण बहुतांश साहाय्यविषयक खटले भारतातील कृती व परिणामांवर आधारित असतात; जेथे न्यायालयांनी याचा संदर्भ दिला आहे, तेथे त्यांनी परदेशातील कृती भारतात झाली असती तर ती गुन्हा ठरली असती, हे निकष म्हणून अधोरेखित केले आहे.

सामान्य गृहितके

धरण: एखादा गुन्हा प्रत्यक्ष दुसऱ्या देशात झाला म्हणून तुम्हाला भारतात त्या मूळ गुन्ह्यासाठी शिक्षा करता येत नाही.
घटना: भारतीय कायदा परदेशात झालेल्या मूळ गुन्ह्यापासून वेगळा म्हणून, भारतात घडलेल्या ‘साहाय्य’ (उकसवणे किंवा मदत) या कृतीला दंडनीय मानतो; त्यामुळे त्या व्यक्तीवर भारतात ‘साहाय्य’बद्दल खटला चालविता येतो.
धरण: ही तरतूद परदेशात घडलेल्या मूळ कृतीलाच शिक्षा करते.
घटना: ही तरतूद फक्त भारतात घडलेल्या ‘साहाय्य’ला (अबेटमेंट [abetment]) शिक्षा करते; प्रत्यक्ष परदेशात झालेल्या मूळ कृतीबाबतचा खटला तेथील परदेशी राज्य चालवेल, झाले तर.