या कायद्यानुसार शिक्षा व्हायची असेल तर तुम्ही प्रत्यक्ष सरकारविरुद्ध लढा देणे आवश्यक आहे.

हा कायदा तयारीलाच दंडित करतो—माणसे, शस्त्रे किंवा दारूगोळा एकत्र करणे आणि सरकारविरुद्ध युद्ध छेडण्याचा हेतू ठेवणे—जरी नंतर प्रत्यक्ष युद्ध कधीच सुरू झाले नाही तरीही.

फक्त शस्त्रे बाळगणे पुरेसे असून, या कलमानुसार गुन्हा ठरतो.

न्यायालये भारत सरकारविरुद्ध युद्ध छेडण्याचा विशिष्ट हेतू सिद्ध होणे आवश्यक मानतात; असा हेतू नसताना केवळ शस्त्रबाळगणे या गुन्ह्याला लागू होत नाही.

Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023

कलम 149

Collecting arms, etc., with intention of waging war against Government of India

, with intention of waging war against Government of India.— Whoever collects men, arms or ammunition or otherwise prepares to wage war with the intention of either waging or being prepared to wage war against the Government of India, shall be punished with imprisonment for life or imprisonment of either description for a term not exceeding ten years, and shall also be liable to fine.§

पडताळणी प्रलंबित

हे का आहे

ही तरतूद Indian Penal Code, 1860 मधील Section 122 चा गाभा पुढे नेत आहे. हा विभाग सशस्त्र बंडखोरी आणि राज्यसत्तेविरुद्ध संघटित धमक्या याबाबत चिंतित असलेल्या वसाहतकालीन विधिमंडळाने केलेल्या कायद्यातील भाग आहे. उद्देश असा की प्रत्यक्ष युद्ध किंवा सशस्त्र उठाव सुरू होण्यापूर्वीच—माणसे, शस्त्रे किंवा दारूगोळा एकत्र करणे अशा तयारीच्या कृत्यांवर कारवाई करता यावी, फक्त हिंसा घडल्यानंतर नाही. ही तरतूद सार्वभौमत्व व स्थैर्याला धोका देणाऱ्या संघटित सशस्त्र धमक्यांवर लवकर हस्तक्षेप करण्यातील राज्यहित प्रतिबिंबित करते.

न्यायालये याला कशी वाचतात

पूर्वसूरी तरतुदीचे (Section 122 IPC) अर्थ लावताना न्यायालयांनी ‘युद्ध छेडणे’ म्हणजे सरकार उलथवणे किंवा सरकारला बाध्य करणे या उद्देशाने केलेला संघटित सशस्त्र प्रयत्न, आणि तो सर्वसाधारण गुन्हा किंवा नागरी अशांतता नव्हे, असा अर्थ घेतला आहे. जुन्या तरतुदीखालील न्यायनजीरांनी स्पष्ट केले की सरकारविरुद्ध युद्ध छेडण्याचा विशिष्ट हेतू नसताना केवळ शस्त्रसाठा बाळगणे हा गुन्हा ठरत नाही; सरकारविरुद्ध युद्धासारखी कारवाई करण्यासाठी एकत्र केलेल्या संसाधनांचा वापर करण्याची रचना/योजना असल्याचे अभियोजनाने दाखवणे आवश्यक आहे. न्यायालयांनी या गुन्ह्याला अल्प सार्वजनिक सुव्यवस्था भंग किंवा बेकायदेशीर जमावाशी संबंधित गुन्ह्यांपासून वेगळे धरले असून, तो सरकारविरुद्ध सशस्त्र संघर्षासाठी झालेली खरी तयारी दिसून येते अशा प्रकरणांकरताच राखून ठेवला आहे.

सामान्य गृहितके

धरण: या कायद्यानुसार शिक्षा व्हायची असेल तर तुम्ही प्रत्यक्ष सरकारविरुद्ध लढा देणे आवश्यक आहे.
घटना: हा कायदा तयारीलाच दंडित करतो—माणसे, शस्त्रे किंवा दारूगोळा एकत्र करणे आणि सरकारविरुद्ध युद्ध छेडण्याचा हेतू ठेवणे—जरी नंतर प्रत्यक्ष युद्ध कधीच सुरू झाले नाही तरीही.
धरण: फक्त शस्त्रे बाळगणे पुरेसे असून, या कलमानुसार गुन्हा ठरतो.
घटना: न्यायालये भारत सरकारविरुद्ध युद्ध छेडण्याचा विशिष्ट हेतू सिद्ध होणे आवश्यक मानतात; असा हेतू नसताना केवळ शस्त्रबाळगणे या गुन्ह्याला लागू होत नाही.