फक्त हाड मोडणे अशा गंभीर जखमांचाच ‘इजा’ म्हणून स्वीकार होतो.

न्यायालयांनी ठरवले आहे की चापट किंवा ढकलण्यामुळे होणारी किरकोळ किंवा तात्पुरती देहदुखीही या व्याख्येनुसार ‘इजा’ ठरते.

भावनिक किंवा मानसिक यातना या कलमानुसार ‘इजा’ मानल्या जातात.

ही तरतूद फक्त देहदुखी, रोग किंवा दुर्बलता यांपुरती मर्यादित आहे — केवळ मानसिक किंवा भावनिक अपाय, देहाशी संबंध नसताना, या विशिष्ट व्याख्येनुसार ‘इजा’ ठरत नाही.

Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023

कलम 114

Hurt

Whoever causes bodily pain, disease or infirmity to any person is said to cause hurt.§

पडताळणी प्रलंबित

हे का आहे

ही व्याख्या देहावर होणाऱ्या अपायाशी संबंधित गुन्ह्यांच्या संपूर्ण समूहासाठी मूलमान ठरवते (उदा., स्वेच्छेने इजा करणे, शस्त्रांनी इजा करणे, किंवा गंभीर इजा करणे). ती जुन्या Indian Penal Code, 1860 मधील Section 319 ची थेट उत्तराधिकारी असून, जसेच्या तसे शब्द Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023 मध्ये पुढे नेण्यात आले आहेत. स्पष्ट, सोपी व्याख्या असल्याने न्यायालयांना — जखम कितीही किरकोळ असली तरी — ‘इजा’ या कायदेशीर अर्थात ती येते का हे ठरवणे सोपे जाते, आणि त्यानंतरच गुन्ह्याची तीव्रता ठरवली जाते.

न्यायालये याला कशी वाचतात

याच आशयाच्या आधीच्या तरतुदीनुसार (IPC Section 319), भारतीय न्यायालयांनी सातत्याने ठरवले आहे की ‘इजा’मध्ये किरकोळ व तात्पुरती देहदुखी किंवा आजारपणही येते; फक्त गंभीर जखमाच नाही — उदाहरणार्थ, चापटेमुळे झालेली क्षणभराची वेदना किंवा संसर्ग पसरवणे हे ‘इजा’ मानले गेले आहे. तसेच न्यायालयांनी स्पष्ट केले आहे की केवळ मानसिक वेदना, शरीराशी काहीही संबंध नसताना, या व्याख्येत ‘इजा’ ठरत नाही; अपाय देहाशी संबंधित असलाच पाहिजे (देहदुखी, रोग किंवा दुर्बलता). मजकूर जसाच्या तसा असल्याने या अर्थलक्षणांचा अवलंब BNS च्या Section 114 वरही होईल, अशी अपेक्षा आहे.

सामान्य गृहितके

धरण: फक्त हाड मोडणे अशा गंभीर जखमांचाच ‘इजा’ म्हणून स्वीकार होतो.
घटना: न्यायालयांनी ठरवले आहे की चापट किंवा ढकलण्यामुळे होणारी किरकोळ किंवा तात्पुरती देहदुखीही या व्याख्येनुसार ‘इजा’ ठरते.
धरण: भावनिक किंवा मानसिक यातना या कलमानुसार ‘इजा’ मानल्या जातात.
घटना: ही तरतूद फक्त देहदुखी, रोग किंवा दुर्बलता यांपुरती मर्यादित आहे — केवळ मानसिक किंवा भावनिक अपाय, देहाशी संबंध नसताना, या विशिष्ट व्याख्येनुसार ‘इजा’ ठरत नाही.